Pensionado in de knel

door onze correspondent Henk van den Boom

BARCELONA - Een groeiende groep Nederlandse 'pensionado's' in Spanje verkommert. Dat is het gevolg van de afschaffing van de AWBZ-voorzieningen in het buitenland per 1 januari 2006. Wanneer ze dement, ziek en hulpbehoevend worden, kunnen de pensionado's geen beroep meer doen op thuiszorg of verpleging. Particuliere zorg is voor de meesten te duur, de Spaanse overheidszorg is minimaal.

De ouderen slagen er in de meeste gevallen ook niet meer in om terug te keren naar Nederland, omdat Nederlandse zorginstanties hen uit hun bestand hebben geschrapt. Dergelijke zorgorganisaties, die actief zijn aan de Spaanse Costa's waar veel AOW'ers wonen, denken dat het gaat om 'tientallen' ernstig verwaarloosde mensen. De groep wordt snel groter met het ouder worden van de gepensioneerden. De Nederlandse ambassade in Madrid gaat met de zorginstellingen een inventarisatie maken.

Gerelateerde artikelen: Uit het Eindhovens Dagblad van zaterdag 30 augustus 2008

Het beeld van de Nederlandse pensionado, met een glas wijn bij het zwembad onder de Spaanse zon, is enorm opgeblazen, meent Ruurd Braams, zorgverlener aan de Costa Brava. Het aantal slachtoffers van de 'nieuwe gezondheidszorg' in Nederland neemt toe.

PALAMOS - Achterin de onverzorgde tuin zitten drie oude mannen op een bankje. Het lijkt alsof ze slapen. Rechts zit oma met de ogen dicht aan een witte plastic tafel vol vogelpoep temidden van luidruchtige kinderen en kleinkinderen die bij haar op bezoek zijn. Residencia Sant Marti.

Met veel kunst en vliegwerk en voor veel geld heeft Linda (65) een plek weten te bemachtigen in dit verpleeghuis, dicht bij het ziekenhuis van Palamos. Als de chemotherapie aanslaat, mag Linda over een paar weken naar Nederland, haar man achterna die vorige maand werd opgenomen in het Amsterdamse verpleeghuis Beth Shalom. Alsof dat zomaar ging. Linda: ,,Ik kreeg het gevoel alsof ik een asielzoeker ben in eigen land.,,

Het was een lang gevecht tegen de starre regelgeving, zegt Ruurd Braams, directeur van de thuiszorginstelling Creu Costa Catalana. ,,Als dit het enige geval was, vooruit dan maar. Maar het gaat minstens om tientallen, alleen al in Spanje.,, Braams is een paar maanden in touw geweest om voor het echtpaar een plek te bemachtigen in een Nederlands verpleegtehuis. ,,Iedereen bij wie ik aanklopte wenste me veel succes, maar ze konden me niet helpen.,,

Pas toen Braams de 'bijl erin zette' kwam er een oplossing, voor slechts dit ene geval. ,,Ik heb de zorgautoriteiten gedreigd dat ik ze in de auto zou zetten en ze over de grens bij het eerste het beste wegrestaurant zou achterlaten. Dan had ik bij de politie gemeld dat er een man in een rolstoel en een vrouw met een koffertje in verwarde toestand waren aangetroffen. Daarna was ik teruggereden naar Spanje.,,

In de war
Zorgverleners die tien jaar geleden naar Spanje trokken om onder de paraplu van de AWBZ hulpbehoevende Nederlanders te helpen, komen nu in problemen. Vanaf 2006 is de AWBZ afgeschaft voor Nederlanders die in het buitenland wonen. Binnen de EU zijn dat er volgens schattingen zo'n 60.000. Hoeveel er in Spanje wonen is volstrekt onduidelijk zegt Evert Hoeksma van de Nederlandse ambassade in Madrid.

Linda en haar man vertrokken acht jaar geleden uit Nederland. Toen Linda in april borstkanker kreeg, begon de ellende. Tijdens haar verblijf in het ziekenhuis raakte haar man helemaal in de war. ,,We troffen hem aan, opgesloten in zijn huis en zwaar verwaarloosd,,, vertelt Braams. ,,De man kon niet meer alleen zijn, en daarom hebben we besloten voor hem een plek te zoeken in een Nederlands verzorgingshuis. Dat hebben we geweten.,,

Braams ontdekte dat de nieuwe gezondheidswet geen antwoord heeft op dit soort crisisgevallen. ,,Er moet een indicatie worden gesteld, maar omdat ze in het buitenland wonen kan dat niet.,,

Uiteindelijk kreeg Braams het voor elkaar dat zijn instelling zelf de indicatie mocht verrichten. ,,Toen we het medisch dossier naar Nederland hadden gestuurd kregen we binnen een uur een fax terug dat wij niet bevoegd waren. We konden eventueel nog reageren via een 09-nummer. Als je dat leest zakt je broek helemaal af, want 09-nummers kun je vanuit Spanje niet bellen.,,

Het probleem waar Braams tegenaan liep, is bij de Nederlandse ambassade in Madrid bekend. ,,We hebben er soms onze handen vol aan,,, zegt Hoeksma, sociaal attaché. ,,Het afgelopen halfjaar hebben we zeker vijf soortgelijke gevallen gehad. Eén keer is het ons gelukt om iemand in een Spaans verpleeghuis opgenomen te krijgen. Het ging om een hoogbejaarde vrouw die bijna blind was. Pas toen ze haar heup brak, kreeg ze via het ziekenhuis een plaats.,,

De ambassade heeft dit najaar een tour van werkbezoeken op het programma staan, langs de verschillende zorginstellingen aan de kust om de problemen te inventariseren.

Nieuwe wet
In Spanje bestaat geen AWBZ, omdat daar traditioneel de kinderen voor hun ouders zorgden. Nu steeds meer vrouwen gaan werken, is kortgeleden de Ley de Dependencia (wet van afhankelijkheid) aangenomen die een voorzichtig begin maakt met zorg voor ouderen en gehandicapten. Voor zover er nu ouderenzorg bestaat, is dat op particuliere basis.

,,Om dat te kunnen betalen, moet je bijna miljonair zijn,,, zegt Lisette de Leeuw die aan de Costa Blanca, in de buurt van Benidorm een eigen verpleeghuis heeft. Haar tehuis wordt nu voor een deel bewoond door mensen die nog profiteren van de overgangsregeling. Voor de rest is er alleen maar plaats voor de rijken.,, Het maandtarief bedraagt 2600 euro voor een eenpersoonskamer.

De Leeuw: ,,In Nederland doen ze net alsof het alleen maar om rijke mensen gaat die hier zitten. Maar dat is beslist niet waar. Hier in de buurt van Benidorm zijn in de loop der jaren veel mensen komen wonen met een bescheiden pensioentje en met de belofte dat ze gebruik konden maken van Nederlandse zorg als dat ooit nodig werd. Ze kwamen hier juist naartoe vanwege de gezondheid. Zij wisten toen niet dat de AWBZ zou worden afgeschaft.,,

Max en Sonja Dhoolaeghe hebben tien jaar geleden de belangengroep KB-746 (het nummer van het gewraakte koninklijke besluit) opgericht om de scherpe kantjes van de nieuwe wet af te halen. ,,Ik heb pas nog overleg gehad met minister van Volksgezondheid Klink, maar ik ben ervan overtuigd dat het helemaal niets uithaalt. De politiek wil er niet aan. Ze vinden het een lastige problematiek en de meeste politici begrijpen niet eens hoe het in elkaar steekt.,,

Volgens Dhoolaeghe is het gevolg van de nieuwe gezondheidswet dat er nu allerlei trucs worden uitgehaald om zich in te dekken. Veel mensen laten zich in Nederland inschrijven bij hun kinderen of op campings, maar wonen gewoon het hele jaar in Spanje. Als het nodig wordt, kunnen ze zich dan via het woonadres in Nederland laten inschrijven voor zorg. Er is ook een groep die teruggaat naar Nederland, uit angst voor de oude dag.

De zonnige tuin van Sant Marti kan niet beletten dat Linda zich in de steek gelaten voelt. ,,We hebben ons hele leven AWBZ-premie betaald, en nu zit ik hier waar ik niet thuis hoor,,, zegt ze verbitterd. Braams probeert haar te troosten: ,,Over een paar weekjes kun je naar Nederland.,,

(De naam van Linda is gefingeerd omdat ze niet met haar eigen naam in de krant wil.)


-------------------------------
AWBZ-premie
Bij Koninklijk Besluit werden Nederlanders die in het buitenland wonen in 2000 uitgesloten van zorg via de AWBZ. Na felle protesten van de pensionado's is twee jaar later de vrijwillige AWBZ-verzekering ingevoerd, maar vier jaar later al weer afgeschaft. Iedereen in het buitenland die vanaf die datum een beroep doet op de AWBZ krijgt nul op rekest. Wie vóór 1 januari 2006 al zorg ontving, blijft in de overgangsregeling.

Mensen in het buitenland dragen via hun uitkering wel AWBZ-premie af, maar die is aangepast aan het voorzieningenniveau van het woonland. In Spanje is de 'woonlandfactor' 35 procent van de premie die in Nederland wordt betaald. Maar daar krijg je in Spanje niets voor terug, zeggen zorgverleners.

De belangengroep KB-746 wil nu dat Nederlanders in het buitenland gewoon de volle premie betalen en ook volledig aanspraak kunnen maken op zorg, zoals dat 65 jaar lang goed heeft gefunctioneerd. Om het geld hoeft de regering het niet te laten, want de zorg die de Nederlandse instellingen in Spanje bieden is 27 procent goedkoper dan die van de zorginstellingen in Nederland.

Onderkant formulier

Bron: Nederlands Dagblad, 30 augustus 2008-08-30